Elżbieta Zawacka -jedyna kobieta wśród Cichociemnych, uczestniczka Powstania Warszawskiego

Generał Elżbieta Zawacka .ps. - „Zo” Cichociemna, wątek tarnogórski

W Tarnogórskim Centrum Kultury odbyła się prelekcja poświęcona życiu Elżbiecie Zawackiej „Zo”. Dr. Katarzyna Minczykowska – Targowska, przybliżyła nam historię jedynej kobiety wśród Cichociemnych, uczestniczki Powstania Warszawskiego oraz Kurierki Komendy Głównej Armii Krajowej do Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie. Po prelekcji odbył się pokaz filmu dokumentalnego „ Elżbieta Zawacka. Miałam szczęśliwe życie”. w reż. Marka Widarskiego oraz promocja książki „Cichociemna. Generał Elżbieta Zawacka Zo” dr Katarzyny Minczykowskiej – Targowskiej. Zarówno w filmie, jak i w książce pojawia się kilka wątków tarnogórskich. Generał Elżbieta Zawacka urodziła w 1909 roku, pochodziła z Torunia, który był pod zaborem Pruskim w czasach jej dziećiństwa. W domu rodzinnym porozumiewano się w języku niemieckim, ta umiejętność przydała się Elżbiecie Zawackiej pózniej w działaniach konspiracyjnych. Jednak szkołę podstawową i gimnazjum kończyła już w wolnej Polsce. Po ukończeniu studiów matematycznych na Uniwersytecie Poznańskim w 1930 r. uzyskała absolutorium. Rok pózniej przebywała ona na pierwszym obozie Przysposobienia Wojskowego Kobiet, na którym ukończyła wstępny kurs instruktorski. W latach 1936 – 1939 Elżbieta Zawacka pracowała jako nauczyciel w gimnazjum żeńskim w Tarowskich Górach. Uczyła tam córki działaczy polnijnych w Niemczech m.in. w tzw. Liceum Raciborzanek mieszczącym się w dzisiejszym I Liceum Ogólnokształcacym im. Stefanii Sempołowskiej. Zawarte w Tarnowskich Górach znajomości i kontakty przydały się pózniej podczas działalności konspiracyjnej. W 1937 roku Zawacka uzyskała najwyższy stopień instruktorski PWK. Rok pózniej została komendatką Rejonu Śląskiego PWK kierując pracą 19 śląskich powiatów. Po wybuchu wojny została żołnierzem podziemia, przyjęła pseudonim „Zelma” i wróciła na Śląsk. Pełniła ona funkcję szefa łaczności w Komendzie Podokręgu SZP - ZWZ. Pod koniec 1940 roku przybywa do Warszawy, tam przyjmuje ps. „Zo” po swojej bratowej Zofii. Działała jako kurierka Komendy Głównej Armii Krajowej. W okupowanej Europie stała się jedną z dwóch Polek w historii Wojska Polskiego awansowanych na stopień genrała brygady. Była organizatorką szlaków zachodnich, przekraczała granice posługując się fałszywymi dokumentami ponad sto razy przenosząc pocztę, meldunki, pieniądze. Gen. Zawacka miała swoje sposoby przykładowa szczotka do włosów czy klucz do drzwi, służące za skrytkę przenoszenia poczty. W lutym 1943 roku wyruszyła jako emisariuszka Komendanta Głównego AK przez Niemcy Francję, Andorę, Hiszpanię i Giblartar do Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie. Elżbieta Zawacka „Zo” pojechała do Londynu z prywatną misją, pragnęła uregulowania spraw kobiet żołnierzy w Polsce, przekonała dowódzce. Powróciła stamtąd kilka miesięcy pózniej skacząc na spadochronie do okupowanej Polski jako cichociemna. Zagrożenie aresztowaniem spowodowało, że została objęta kwaranntaną, wstępując do zakonu elżbietanek w Szymanach. W lipcu 1944r. uciekła z klasztoru biorąc udział w Powstaniu Warszawskim. Działała w Wojskowej Służbie Kobiet (WSK). Działając w WSK brała udział w Powstaniu warszawskim, a po kapitulacji przedostała się do Krakowa skąd koordynowała działalnością kurierską na trasach prowadzonych do Szwajcarii. W pażdzierniku tego samego roku została mianowana kapitanem, a następnie majorem Wojska Polskiego. Po wojnie 1946r. ukończyła II fakultet Pedagogika społeczna i rozpoczęła prace nad doktoratem. Podjeła prace nauczycielki w Łodzi, Toruniu i Olsztynie. Aresztowana w roku 1951roku przez UB, skazana na 10 lat ciężkiego więzienia w Fordonie, Grudziądzu, Bojanowie. Powróciła do szkolnictwa w roku 1965r., mimo to ciągle obserwowana przez UB/SB. Po ukończeniu habilitacji nauk humanistycznych, przyjęła propozycje pracy na Uniwersytecie Gdańskim, stamtąd przeniosła się do rodzinnego Torunia, gdzie została zatrudniona na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Póżniej organizowała Zakład Andragogiki na Wydziale Nauk Humanistycznych UMK w Toruniu, gdzie pracowała do 1978 roku. Była współzałożycielką Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej oraz inicjatorką powstania Fundacji „Archiwum Pomorskie AK”. Elżbieta Zawacka zmarła 10 stycznia 2009 r. w Toruniu, jako prawie 100 letnia „Cichociemna”. Została pochowana na cmentarzu św. Jerzego w Toruniu z honorami wojskowymi godnym generałom Wojska Polskiego, którym została mianowana przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego w 2006 r. Bohaterka „Zo” nie jest kojarzona z Tarnowskimi Górami, mimo to wśród starszych tarnogórzan udało się dotrzeć do wspomnień o uczenicach gen. Elżbiety Zawackiej. Fundacja Przyjaciół Edukacji i Kultury „Tarnowicyt” postara się odtworzyć wątek tarnogórski z życia kurierki.